HEALTH HIPERGLIKEMIA INSULINA LIFESTYLE ZDROWIE

MIAŻDŻYCA A DIETY ROŚLINNE I KETOGENICZNA

MIAŻDŻYCA - ŹRÓDŁA ZDROWYCH TŁUSZCZÓW

Miażdżyca należy do grupy chorób dietozależnych, to znaczy wynikających z określonego modelu odżywiania. To coraz częściej występujące schorzenie naczyń tętniczych, odpowiedzialnych za doprowadzenie tlenu i składników odżywczych do wszystkich narządów. Stanowi poważne ryzyko zgonu, dlatego ważne jest, aby minimaizować ryzyko jej rozwinięcia., który jest zdolny do rozszerzania naczyń.

CZYM SPOWODOWANA JEST MIAŻDŻYCA

 Miażdżyca powstaje na skutek odkładania się złogów cholesterolu w obrębie naruszonych ścian naczyń. Prowadzi to do stanu zapalnego oraz do zwężenia światła naczyń. Złogi cholesterolu stanowią nie tylko powierzchowną mechaniczną przeszkodę. Wpływają również na śródbłonek naczyń: zaburzając jego reakcję na przepływającą krew ograniczają produkcję tlenku azotu zdolnego do rozszerzania naczyń. Nie dość, że światło naczynia staje się mniejsze, to na dodatek zdolność rozkurczania maleje. Zaburzona praca śródbłonka sprzyja dodatkowo powstawaniu miejscowych skrzeplin, które są kolejnym czynnikiem mogącym doprowadzić do całkowitego zatkania światła naczynia. Całkowite zamknięcie światła naczyń pozbawia przynajmniej częściowo dany narząd dopływu krwi. Co gorsza, złogi łatwo ulegają zwapnieniu, co sprzyja ubytkowi śródbłonka i potęguje zjawisko. W zależności od lokalizacji, może stanowić mniejsze lub większe ryzyko zdrowotne. W przypadku naczyń wieńcowych prowadzi do niedotlenienia mięśnia sercowego, w przypadku naczyń mózgowych- degeneracji układu nerwowego [1].

CZYNNIKI ROZWOJU MIAŻDŻYCY- PO PIERWSZE STRUKTURA ŚCIAN NACZYŃ

Do rozpoczęcia procesu miażdżycowego nie wystarczy jedynie dieta bogata w cholesterol, uznawany za głównego sprawcę. Nawet przy nadmiarze cholesterolu w diecie, można uchronić się przed miażdżycą! Jak to możliwe? Otóż dużo ważniejszym czynnikiem jest struktura ściany naczyń. To od niej przede wszystkim zależy, czy miażdżyca się rozwinie. Jeśli ściana naczyń jest ciągła, elastyczna, dobrze odżywiona i prawidłowo zbudowana, cholesterol “prześlizgnie” się po niej i popłynie dalej. Każde jednak mikropęknięcie stanowi punkt zaczepu dla cząsteczek cholesterolu[1].

 CO WARUNKUJE PRAWIDŁOWĄ BUDOWĘ ŚCIANY NACZYŃ

Prawidłowa budowa  ścian naczyń krwionośnych zależy od:

  • prawidłowego ciśnienia tętniczego. Częste zwłaszcza wśród osób otyłych nadciśnienie może prowadzić do nadwyrężenia  ścian naczyń
    i powstawania mikrourazów. Dodatkowo, w przypadku już obecnej blaszki miażdżycowej może doprowadzić do pęknięcia blaszki,
    na której momentalnie dochodzi do wykrzepiania i wytworzenia skrzepliny, częściowo lub całkowicie ograniczając drożność naczynia.
  • prawidłowej masy ciała i aktywności fizycznej, które wspólnie wpływają
    na wysokość ciśnienia,
  •  prawidłowej diety[4].

 MIAŻDŻYCA- JAKA DIETA POZWOLI JEJ UNIKNĄĆ

  • ograniczenie soli w diecie(ma ona wpływ na ciśnienie tętnicze),  wystarczająca podaż witaminy K, witaminy D i witaminy C. Trzeba zwrócić uwagę na dostateczną ilość pozostałych przeciwutleniaczy w tym kwasów omega-3, które przeciwdziałają stanom zapalnym.
  • dostarczenie rutyny, która uszczelnia tkankę naczyń;cynku i miedzi, flawonoidów.(np. diosmina z oczaru wzmacnia ścianę czyniąc ją mniej przepuszczalną, co zapobiega obrzękom, ponadto łagodzi stan zapalny),
  • unikanie spożycia alkoholu, który wpływa na lipidogram i gospodarkę insulinową.( Jej zaburzenie z kolei sprzyja gromadzeniu tkanki tłuszczowej) 
  • zaprzestanie palenia papierosów
  • zminimalizowanie obecności cholesterolu. Jeśli nie dostarczymy budulca, blaszka miażdżycowa zwyczajnie nie będzie miała się z czego wytworzyć. Nie zawsze jednak cholesterol jest zły,o czym będzie jeszcze w dalszej części. Najgorszym składnikiem diety są de facto tłuszcze trans i tłuszcze utwardzane oraz nadmiar cukru[2,3].

POZOSTAŁE CZYNNIKI PRZEZ KTÓRE WARUNKOWANA JEST MIAŻDŻYCA

3. Czynniki niezależne, jak  genetyczny, wiek i płeć. Osoby starsze oraz płeć męska są bardziej narażeni (m.in. niedobór estrogenów u kobiet po menopauzie), zakażenie Chlamydia pneumoniae

4. Cukrzyca

5. Poziom homocysteiny 

6. Stresujący tryb życia

7. Oraz, co znamienne, za oficjalny czynnik podaje się dużą zawartość węglowodanów w diecie [4,5].

CHOLESTEROL- NIE TAKI DIABEŁ STRASZNY

Cholesterol jako alkohol steroidowy wchodzi w skład wielu struktur organizmu. Głównie błon lipidowych, warunkując ich prawidłowe funkcjonowanie. Np. tworzy strukturę otoczki mielinowej komórek nerwowych, chroniąc je przed uszkodzeniem. Ponadto jest prekursorem(a więc składnikiem, z którego w dalszych etapach ostatecznie powstaną) hormonów steroidowych, witaminy D. Wchodzi też w skład żółci wspomagającej trawienie tłuszczów. Sam w sobie cholesterol, zwłaszcza ten wyprodukowany przez nasz organizm, nie jest zły. Zły natomiast może okazać się nadmiar cholesterolu dostarczanego z pożywieniem. Jego bezpieczna dzienna dawka określana jest na 300 mg/24h, a u osób w grupie ryzyka 200 mg/24h [6].

DOBRY I ZŁY CHOLESTEROL

Przyjęty z pokarmem cholesterol wchłania się w postaci kompleksów tłuszczu i białka, przy czym kompleksy te mogą przyjąć różną gęstość . Od tzw. lipoprotein o bardzo małej gęstości- VLDL, przez lipoproteiny o pośredniej gęstości- IDL, lipoproteiny o małej gęstości- LDL..Aż po lipoproteiny o dużej gęstości- HDL. .Ich stężenie we krwi oraz stężenie triglicerydów stanowi tzw. lipidogram, którego wynik sugeruje ryzyko wystąpienia miażdżycy. HDL to tzw. dobry cholesterol. Jego obecność jest pożądana, ze względu na udział w transporcie cholesterolu z tkanek do wątroby celem oczyszczenia organizmu. Z kolei LDL, tzw. zły cholesterol, przeprowadza dokładnie odwrotny transport. Zaopatruje tkanki w dodatkowe cząstki cholesterolu i zwiększa w ten sposób ryzyko miażdżycy i zdarzeń sercowo-naczyniowych[7]. Prawidłowe stężenia poszczególnych frakcji zamieściłam w poniższej tabelce: 

Rodzaj lipiduStężenie w mg/dl Stężenie w mmol/l
Cholesterol całkowity (TC)<190<5,0
“Dobry” cholesterol (HDL)>45 u płci żeńskiej,

>40 u płci męskiej

>1,2 u płci żeńskiej,

>1,0 u płci męskiej

“Zły” cholesterol (LDL)<115<3,0
Trójglicerydy (TG)<150<1,7
TABELA 1. ZAKRES NORM LIPIDOGRAMU [8].

MIAŻDŻYCA VS DIETA ROŚLINNA

Diety roślinne są bogate w przeciwutleniacze, witaminę C, flawonoidy, minerały  ( w tym cynk i miedź).  Z reguły są też dietami o bardzo niskiej zawartości cholesterolu (cholesterol nie występuje w tkankach roślinnych).  Dieta roślinna jest bogata w błonnik, który reguluje poziom insuliny i cukru we krwi.(zapobiega będącej czynnikiem ryzyka cukrzycy). Zapewnia też  wysoki poziom sytości, co sprzyja utrzymaniu prawidłowej masy ciała.

TŁUSZCZE W DIECIE ROŚLINNEJ

Tłuszcze roślinne to w większości tłuszcze nienasycone, tzw. “dobre tłuszcze”(pod warunkiem stosowania diety niskoprzetworzonej). Tłuszcze nienasycone poddane bowiem nieprawidłowej obróbce termicznej ulegają izomeryzacji, przekształcając się w tłuszcze trans. Dodatkowo przemysł spożywczy stosuje tzw. tłuszcze utwardzone (M.in. w ciastkach, batonach i innych słodyczach), które sprzyjają procesom miażdżycowym.. Aby dieta roślinna dobroczynnie wpłynęła na układ krążenia,  należy kontrolować podaż kwasów omega-3. (W większości tłuszcze roślinne mają nieprawidłowy stosunek omega-3 do omega-6, co można łatwo zrekompensować dodatkowymi źródłami omega-3. Np. siemieniem lnianym, nasionami chia, orzechami włoskimi.)oraz suplementować doborową witaminę B12, która odgrywa rolę w przekształcaniu homocysteiny do metioniny. Dobrze zbilansowana dieta roślinna może stanowić profilaktykę i dietoterapię miażdżycy [5].

DIETA KETOGENICZNA A MIAŻDŻYCA

Dieta ketogeniczna z założenia jest dietą wysokotłuszczową i niskowęglowodanową.  W najbardziej popularnej postaci zakłada pokrywanie jedynie  25% łącznie z białek i węglowodanów, a pozostałe 75% zapotrzebowania energetycznego źródłami tłuszczowymi. Często dopuszcza wysoki udział produktów odzwierzęcych, w tym mięsa, jaj, nabiału i produktów mlekopodobnych. Eliminując grupy produktów spożywczych stwarza jednak ryzyko niedoboru witamin z grupy B i niektórych istotnych minerałów.(Sód, potas, magnez-na skutek odwodnienia)[9]. Często jest uboga w błonnik. Dodatkowo, produkty odzwierzęce obfitują w tłuszcze nasycone, w tym w cholesterol. Dodatkowo uznawana jest za dietę terminową a nie stały model żywienia, uznając jej bezpieczne stosowanie do ok. 3 lat. 

KETO- CZY TAKA STRASZNA

Na pierwszy rzut oka może wydawać się niewskazana, jednak należy przeanalizować pewne jej zalety. Przede wszystkim, zawiera niewiele węglowodanów prostych, które m.in. poprzez wpływ na gospodarkę insulinową, stanowią czynnik ryzyka wystąpienia miażdżycy. Jest wykorzystywana  w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych, wykazuje również skuteczność w dietoterapii niektórych nowotworów jako metoda wspomagająca standardowe leczenie. Zyskuje też opinię skutecznej i szybkiej diety redukcyjnej. Zastosowana w celu redukcji masy ciała, w szybkim czasie pozwala unormować nie tylko masę, ale również obniżyć ciśnienie krwi. 

ALE CO Z TYM CHOLESTEROLEM

Sama obecność cholesterolu nie stanowi tak dużego problemu, jak mogłoby się zdawać. Liczne badania wskazują, że egzogenny cholesterol (pobrany z pożywieniem) w nieznacznym stopniu wpływa na poziom cholesterolu we krwi. Większe znaczenie ma endogenna produkcja cholesterolu w wątrobie[10]. Problem stanowić może fakt, że przy nieprawidłowej obróbce i doborze produktów odzwierzęcych obfituje w pozostałe tłuszcze nasycone, co zwiększa ryzyko  zawyżonej podaży i przekroczenia normy 7-10% tłuszczów nasyconych. Jednak już odpowiednie zaplanowanie, z dużym udziałem tłustych ryb jako źródło kwasów omega-3, może przed tym uchronić. Przy okazji  dostarczając silnego przeciwutleniacza jakim są wspomniane kwasy omega-3 [11].

KETOGENICZNA DIETA ROŚLINNA

Połączenie modelu odżywiania roślinnego z ketogenicznym stanowi nie tylko świetny kompromis, ale też potęguje wzajemne działanie redukujące ryzyko miażdżycy, dając wzmocniony efekt terapeutyczny, a jednocześnie niweluje wzajemne ograniczenia obu diet. Ketogeniczna dieta roślinna nie tylko jest bogata w witaminy, minerały flawonoidy, antyutleniacze i błonnik, ale też minimalizuje źródła nasyconych kwasów tłuszczowych w tym cholesterolu, wciąż pozwalając na redukcję nadmiernej masy tłuszczowej i obniżenie ciśnienia krwi.

ŁATWIEJ NIŻ SIĘ WYDAJE

Wbrew pozorom, dietę taką łatwo skomponować i stosować  ( przykładowe przepisy znajdziesz tutaj,  a gotowe jadłospisy: tygodniowy, dwutygodniowy i miesięczny). Mimo, że nie wiąże się z taką monotonią i  ryzykiem niedoborów składników pokarmowych, również roślinna dieta ketogeniczna wyklucza niektóre istotne pod względem odżywczym grupy pokarmowe, jak np. warzywa strączkowe, dlatego   osobiście jestem za traktowaniem jej jako etap przejściowy, doraźną dietoterapię w przypadku wysokiego ryzyka lub już postawionej diagnozy miażdżycy. 

Źródła:

[1] Beręsiewicz A, Patofizjologia miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca; CMKP, Warszawa 20110.
[2] Chevallier L., 51 zaleceń dietetycznych w wybranych stanach chorobowych, Elsevier 2008 s 73-76
[3] Chevallier L., 51 zaleceń dietetycznych w wybranych stanach chorobowych, Elsevier 2008 s 122-128
[4] Kumar V., Cotran R. S., Robbins S. L., Robbins Basic Pathology, tłum. Olszewski W.T, Wydawnictwo Medyczne Urban & Pater Wrocław, wydanie I 2005, 
[5] Bald E., Turski WA, Molecular mechanisms of biotoxicity of homocysteine- facts and hypotheses; Postępy Biochem, 2005; 51(4) s. 395-406.
[6] J.D. Brunzell, M. Davidson, C.D. Furberg, R.B. Goldberg i inni. Lipoprotein management in patients with cardiometabolic risk. Consensus statement from the American Diabetes Association and the American College of Cardiology Foundation. „Diabetes Care”. 31 (4), s. 811–822, 200
[7] Kathleem M. Botham, Peter A. Mayes: Synteza, transport i wydzielanie cholesterolu. W: Robert K Murray, Daryl K Granner, Victor William Rodwell, Franciszek Kokot, Zenon Aleksandrowicz, Harold A Harper: Biochemia Harpera ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, s. 282–285
[8] Gajewski P., Interna Szczeklika, MP, Kraków 2015 s. 148-165
[9] Gomez- Arbelaez D, Crujeiras AB, Castro AI et al. Acid-base safety during the course of very low-calorie-ketogenic diet. Endocrine. 2017; 58(1)s. 81-90
[10] Berger S et al. Dietary Cholesterol and Cardiovascular Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis; Am J Clin Nutr. 2015102(2) s 276-94
[11] NIchols PD, McManus A, Krail K, Sinclair AJ, Miller M; Recent advances in omega-3: Health Benefits, Sources, Products and Bioavailability. Nutrients. 2014; 6(9) s. 3727-33

1 thought on “MIAŻDŻYCA A DIETY ROŚLINNE I KETOGENICZNA”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *