LIFESTYLE ZDROWIE

JAK ZANIECZYSZCZENIE ŚRODOWISKA WPŁYWA NA ZDROWIE? Cz. 1

Ostatnio uczestniczyłam w akcji “Książka za worek śmieci” organizowanej przez Empik, a zapoczątkowanej przez Annę Jakiewicz. Celem akcji było sprzątanie wybranych terenów miejskich. Na zachętę, każdy uczestnik dostawał książkę. Inicjatywa niezwykle przypadła mi do gustu- na co dzień nie zwracamy uwagi na to, w jak bardzo zanieczyszczonym środowisku żyjemy. Jeden śmieć więcej czy mniej nie wydaje nam się niczym strasznym. Tymczasem konsekwencje zanieczyszczenia środowiska odbijają się już teraz na naszym zdrowiu i jakości życia. Co gorsze, sytuacja nie zmierza ku lepszemu- z roku na roku obserwuje się wzrost poziomu zanieczyszczenia.

CZ. 1 ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA
Zanieczyszczenia to nie tylko śmieci porozrzucane wzdłuż ulicy…… Najgorsze są zanieczyszczenia powietrza- jest ono potrzebne do oddychania , otacza nas zewsząd i nie sposób go uniknąć. Tymczasem w powietrzu zawieszone są pyły i metale ciężkie. Choć niewidoczne gołym okiem,ich obecność manifestuje się w postaci osadu na elewacjach, ławkach, pojazdach. Gdy ich stężenie jest wyjątkowo duże, a dzień bezwietrzny, nad miastami unoszą się w postaci smogu.
Problem z pyłami polega na tym, że mikroskopijne cząsteczki wnikają wraz z wdychanym powietrzem głęboko do płuc, skąd przenikać mogą do krwioobiegu.

Jakie związki najczęściej wchodzą w skład pyłu zawieszonego w powietrzu? Liczne tlenki azotu, dwutlenek siarki, benzen, benzopiren, arsen czy rtęć.
Według najnowszych doniesień Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), zanieczyszczenie pyłem drobnym (PM2.5, tj. cząstki o średnicy maksymalnie do 2,5 mikrometra) stanowi większe zagrożenie dla zdrowia niż do tej pory przypuszczano. Jak wynika z publikacji WHO pt. „Review of evidence on health aspects of air pollution”, długotrwała ekspozycja na pył zawieszony może wywoływać miażdżycę, komplikacje porodowe i choroby układu oddechowego u dzieci. Sugerowano również wpływ na zaburzenia rozwoju układu nerwowego, funkcji poznawczych i cukrzycy, a także podkreślono związek przyczynowo-skutkowy między PM2.5 a zgonami wywołanymi chorobami układu krążenia i układu oddechowego [6].
Cząsteczki kwasu siarkowego, tlenki azotu i ozon niszczą nabłonek oddechowy oraz śródbłonek naczyń włosowatych pęcherzyków płucnych, zaburzają mechanizmy obronne układu oddechowego i powodują rozedmę płuc , podwyższają też zapadalność na bakteryjne zapalenie płuc, przyśpieszają starzenie organizmu.Silnie drażniące dla oczu, błon śluzowych nosa i górnych dróg oddechowych, uczulającące, mutagennie i rakotwórcze są aldehydy i akroleina i wykazują częściowe działanie rakotwórcze. Podobnie rakotwórcze są wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, azbest, związki arsenu, chromu, niklu.
Tlenek węgla, blokujący hemoglobinę i uniemożliwiający transport tlenu, nie bez powodu ochrzczony został cichym zabójcą.

Szczególnie niebezpieczny może się okazać wspomniany ozon, występujący naturalnie w wysokich pasmach stratosfery i stanowiący tam filtr pochłaniający ultrafiolet, jednak występujący w wysokich stężeniach w niższej warstwie troposfery toksyczny dla człowieka, gdyż jako gaz drażniący, uszkadza błony biologiczne, wchodząc w reakcje rodnikowe z ich cząsteczkami. Dodatkowo, wnikając do komórek hamuje oddychanie wewnątrzkomórkowe i hamuje pracę enzymów komórkowych. Już przy stężeniach 0,2 mg /m3 wywołuje kaszel, senność, drapanie w gardle, bóle głowy. Jeszcze większy wzrost stężenia ozonu (9-20 mg/m3) prowadzi do podniesienia ciśnienia tętniczego, wzrostu tętna i obrzęku płuc, który jest śmiertelny w skutkach[5]. Oprócz bezpośredniego wpływu na człowieka, ozon wywiera wpływ pośredni- jest toksyczny dla roślin, ograniczając ich zdolność do fotosyntezy i wzrostu, co z jednej strony ogranicza produkcję tlenu, z drugiej obniża plony i ich jakość. Powstawaniu ozonu w reakcjach fotochemicznych w troposferze sprzyja obecność innych zanieczyszczeń powietrza, dlatego dla redukcji jego poziomu istotne jest ograniczenie emisji pozostałych zanieczyszczeń. Z drugiej strony, ograniczenie warstwy ozonu we właściwej dla niego warstwie stroposfery, na skutek działania zwłaszcza metanu,freonu, czy tlenków azotu również wykazuje negatywny wpływ, narażając na nadmierne napromieniowanie UVC i w mniejszym stopniu UVB, z jednej strony przyczyniając się do efektu cieplarnianego, z drugiej zwiększając zachorowalność na raka skóry do 26% już przy 10% zmniejszonej zawartości ozonu. Kolejną tego konsekwencją jest wzrost zachorowalności na zaćmę, nadwzroczność i ślepotę.

Ostatnim rodzajem zanieczyszczeń występujących w powietrzu są zanieczyszczenia powstające podczas spalania. Dwutlenek azotu, amoniak; benzen, w 80% produkowany przez spalające paliwo pojazdy, uszkadza materiał genetyczny komórek i prowadzi do procesów nowotworzenia.Podobnie rakotwórczy jest benzo(a)piren (B(a)P), uwalniany głównie w procesie spalania drewna lub węgla w piecach domowych, ale również ze spalinami samochodowymi, zwłaszcza z silników wysokoprężnych. B(a)P oprócz właściwości rakotwórczych powoduje podrażnianie oczu, nosa, gardła i oskrzeli.[4]

Podsumowując, do najpoważniejszych skutków zanieczyszczeń powietrza należą:
• Problemy z oddychaniem, świszczący oddech, zapalenie płuc i oskrzeli, napadowy kaszel i astma,rak płuc, przewlekła obturacyjna choroba płuc (O3, PM, NO2, SO2, BaP)
• schorzenia układu krwionośnego i centralnego układu nerwowego (PM) wynikające z utrudnionej absorpcji tlenu do krwi (SO2, O3, PM)
• Spadek odporności, który prowadzi do różnego typu infekcji (system odpornościowy człowieka jest bardzo osłabiony)
-bóle głowy i niepokój (SO2)
-zaburzenia wzroku: zapalenie spojówek, podrażnienie oczu, zaćma, nadwzroczność, ślepota (O3, BaP)
• Uszkodzenie narządów wewnętrznych: nerek, wątroby, śledziony (NO2) nadnerczy, rzadziej kości
• Osłabienie płodności (PM)
• Mogą prowadzić również do zmian nowotworowych(BaP, NO2, SO2)

Nie byłabym sobą, gdybym nie wspomniała o konsekwencjach metabolicznych. Co prawda jeśli chodzi o bezpośredni wpływ, badanie na populacji Koreańskiej nie wykazało istotnego związku między zanieczyszczeniami powietrza a wzrostem poziomu otyłości [3], a metaanaliza badań epidemiologicznych sugeruje związek jedynie między ekspozycją na PM10 i NO2 a podwyższonym poziomem TG [2]. Niemniej nie można bagatelizować wpływu pośredniego zanieczyszczeń. Otóż wspomniane zaburzenie układu krążenia i oddechowego, skutkujące mniejszym dotlenieniem komórek sprawia, że wymagające tlenu procesy energetyczne zachodzą z mniejszą skutecznością [1]. W konsekwencji oznacza to nieprawidłowe wykorzystanie dostarczanej z pokarmem energii- nadmiar niezużytej energii odkładamy w postaci tkanki tłuszczowej. Dodatkowo, zgromadzone w organizmie, zwłaszcza w tkance tłuszczowej toksyny, sprzyjają obrzękom i utrudniają redukcję masy. Spadki nastroju i ogólne osłabienie oraz spowodowane przyciemnieniem przez smog i mniejszą ekspozycją na światło słoneczne stany depresyjne u wielu osób prowadzą z kolei do nadmiernego spożycia kalorii.

[1] JM. Berg, JL.Tymoczko, L. Stryer, ND.Clarke, Z. Szweykowska-Kulińska, A.Jarmołowski, H. Augustyniak: Biochemia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 604614. ISBN 978-83-01-14379-4.

[2] V.Gaio, R.Roquette, CM.Dias, B.Nunes ; Ambient air pollution and lipid profile: Systematic review and meta-analysis. Environ Pollut. 2019 Nov;254(Pt B)

[3] SE. Hwang, H. Kwon, SM. Jeong, HJ.Kim, JH.Park ; Ambient air pollution exposure and obesity-related traits in Korean adults; Diabetes Metab Syndr Obes. 2019 Aug 9;12:1365-1377

[4] Raport Europejskiej Agencji Środowiska „ Sygnały EEA 2013. Z każdym oddechem. Poprawa jakości powietrza w Europie ‘’

[5] Witold Seńczuk red.: Toksykologia. Podręcznik dla studentów, lekarzy i farmaceutów. Wydanie IV. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002

[6] WHO Regional Office for Europe. Review of evidence on health aspects of air pollution – REVIHAAP Project Technical Report, Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2013..

 

1 thought on “JAK ZANIECZYSZCZENIE ŚRODOWISKA WPŁYWA NA ZDROWIE? Cz. 1”

  1. Jeśli chodzi o zanieczyszczenia to i tak dużego wpływu jednostka niema na to więc tylko zostaje nam samemu się samemu zdrowo odżywiać i mieć zdrowy tryb życia w miarę możliwości

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *